Wat doen we in het PO?
De Werkplaats Onderwijsonderzoek Amsterdam Primair Onderwijs (WOA-PO) is een netwerk van Amsterdamse basisschoolbesturen, opleidingen en kennisinstellingen die sinds 2016 gezamenlijk praktijkgericht onderzoek doen naar thema's die van belang zijn in een grootstedelijke omgeving. Het kernconsortium van de WOA bestaat uit drie Amsterdamse schoolbesturen: ASKO, STAIJ, Zonova, en de kennisinstellingen UvA, HvA en het Kohnstamm Instituut. Per onderzoeksproject kan het kernconsortium worden uitgebreid met nieuwe besturen.
Het belangrijkste doel van de WOA-PO is bijdragen aan de kwaliteit van onderwijs en onderzoek door het uitvoeren van betekenisvol, praktijkgericht onderwijsonderzoek door onderwijsprofessionals in samenwerking met onderwijsonderzoekers. Daarbij wordt veel belang gehecht aan gelijkwaardigheid, dialoog en gedeeld eigenaarschap, omdat dat leidt tot betekenisvoller onderzoek en betrokkenheid van alle deelnemers.
Onze WOA-projecten in het PO
De ontwikkeling van het leesbegrip van veel leerlingen blijft achter, hetgeen kansenongelijkheid vergroot. In dit onderzoek ontwikkelen, implementeren en evalueren we onderwijsaanpakken gericht op het versterken van leesvaardigheid/leesbegrip, leesmotivatie en leesplezier van leerlingen, en op het vergroten van het vertrouwen bij leerkrachten voor het geven van leesonderwijs. Voortbouwend op onze expertise ontwikkelen leerteams op tien scholen leesaanpakken die betrekking hebben op a) het kiezen en bespreken van geschikte leesteksten; b) het benutten van meertaligheid; c) het betrekken van ouders.
Looptijd: 2023 - 2027
Veel leerlingen ervaren een discontinuïteit tussen thuis en school. De theorie over Funds of knowledge beschrijft hoe scholen gebruik kunnen maken van de kennis en vaardigheden die leerlingen buiten school opdoen (hun verborgen kennis(bronnen)). In dit project werkten basisschoolleerkrachten, lerarenopleiders en onderzoekers samen om (a) goede voorbeelden te verzamelen van gebruik van deze verborgen kennis(bronnen) in het onderwijs; (b) inzicht te krijgen in de effecten van dit gebruik op socialisatie en persoonsvorming; (c) inzicht te verkrijgen in verklarende mechanismen voor deze effecten.
Looptijd: 2018 - 2020
Diversiteit in de klas creëert nieuwe leermogelijkheden en kan een bron van inspiratie zijn, maar veel leerkrachten ervaren vooral handelingsverlegenheid. Met dit onderzoek wilden we de handelingsbekwaamheid van leerkrachten rondom diversiteit op school en in de klas vergroten; we namen de al aanwezige kennis, vaardigheden en houdingen als uitgangspunt om nieuwe praktijken of interventies te ontwikkelen, uit te proberen en de werking ervan te onderzoeken.
Looptijd: 2016 - 2019
In dit project hebben leraren en onderzoekscoördinatoren van vijf basisschoolbesturen en onderzoekers van drie kennisinstellingen gezamenlijk onderzocht hoe leraren diversiteit in de klas kunnen (leren) benutten voor het creëren van een inclusieve leeromgeving. Zij hebben een praktisch overzicht van manieren ontwikkeld waarop leraren kunnen inspelen op diversiteit in de klas en leraren proberen aspecten daarvan uit die passen bij hun school- en klascontext. Daarnaast heeft het consortium een professionaliseringsaanpak beproefd en geëvalueerd om de diversiteitscompetenties van leraren te vergroten.
Looptijd: 2018 - 2021
Doel van het project “Gelijke Onderwijskansen” was om meer inzicht te krijgen in de werkzaamheid en effectiviteit van strategieën voor het vergroten van kansengelijkheid in het primair onderwijs. De te onderzoeken interventies zijn ingebracht door de scholen en besturen uit het consortium en vloeien voort uit hun praktijkvragen en beleidsagenda’s. Ze concentreren zich rondom de volgende thema’s: taal, leerkrachtverwachtingen en versterken van hulpbronnen.
Looptijd: 2019 - 2022
Als dagelijks begeleider van de leraar-in-opleiding (lio) geeft de werkplekbegeleider het leerproces in belangrijke mate vorm. Een veel gehoorde uiting van lio’s is dat er een kloof bestaat tussen de theorie die zij in de lerarenopleiding leren en de praktijk die zij op de school ervaren. De werkplekbegeleider speelt onder meer een belangrijke rol in het dichten van de kloof door de lio te begeleiden in het leggen van de verbinding tussen theorie en praktijk. Dit onderzoek richtte zich op het ontwikkelen van een uitgebreid kijkkader of instrument voor het evalueren en uitbouwen van werkzame lio-begeleidingspraktijken in de school.
Looptijd: 2021 - 2024
In dit project werkten basisschoolleerkrachten en onderzoekers samen aan onderzoek met drie doelen: (1) goede voorbeelden verzamelen van concrete digitale werkvormen en lesactiviteiten waarmee leraren in het basisonderwijs zicht kunnen krijgen op de verborgen kennis(bronnen) van leerlingen en hier gebruik van kunnen maken; (2) inzicht te verkrijgen in de opbrengsten van deze aanpak(ken) in relatie tot kansengelijkheid; (3) inzicht te verkrijgen in verklarende mechanismen voor deze opbrengsten.
Looptijd: 2021 - 2023
Tijdens dit project ontwierpen basisschoolleerkrachten een aanpak waarmee zij kennis en vaardigheden die leerlingen buiten school opdoen, zichtbaar maken en vervolgens benutten in hun lessen. De leerkrachten maakten in hun aanpak gebruik van digitale-media-activiteiten. Met digitale media kunnen leerlingen op een creatieve manier vorm geven aan hun identiteit en datgene wat zij belangrijk vinden.
Looptijd: 2021 - 2023
Onderwijsdeskundigen prof. dr. Lisa Gaikhorst en prof. dr. Joana Duarte brachten voor Nederlandse scholen aan de hand van een internationale literatuurverkenning in kaart hoe een meertalige aanpak kan bijdragen aan betere leerprestaties, welbevinden en motivatie van meertalige kinderen. Op basis daarvan zijn best practices op basisscholen geselecteerd en beschreven. Hoe gaan deze scholen met meertaligheid om, welke effecten zien ze en welke onderliggende mechanismen spelen volgens de betrokkenen een rol?
Looptijd: januari - september 2022
Wij lichten graag projecten uit die niet door de WOA worden uitgevoerd omdat deze niet volledig aansluiten bij de werkwijze van WOA-PO, maar waaraan wel WOA-partners deelnemen.
Kohnstamm Instituut onderzoekt samen met vijf schoolbesturen in Amsterdam en Eindhoven in hoeverre scholen werken volgens wetenschappelijke inzichten over onderwijs aan nieuwkomers. Daarnaast onderzoeken ze wat succesfactoren zijn van deze werkwijzen, en wat scholen nodig hebben om het onderwijs voor nieuwkomers organisatorisch en inhoudelijk te verbeteren.
Omdat stelselwijzigingen lastig zijn, is een belangrijke vraag hoe ongelijkheid aangepakt kan worden binnen het Nederlandere onderwijssysteem. Onderwijsongelijkheid in selectieve systemen kan samenhangen met de opneming van selectieve taken in de overtuigingen en handelingen van leraren. Selectie kan bijdragen aan starre interpretaties van talent en daarmee belemmerend uitwerken op groeigerichte overtuigingen en praktijken. Dit NKO-onderzoek biedt inzicht in deze relaties in het primair en voortgezet onderwijs, en toetst of een interventie groeigerichte overtuigingen van leerlingen en leraren kan versterken om gelijkere ontwikkelkansen te bieden.